Capoeira in Salvador waar je het ziet en waar je het probeert

Wat capoeira werkelijk is

Twee mensen staan tegenover elkaar binnen een kring van zangers en trommelaars. Ze bewegen laag, vegend en draaiend, met trappen die vlak voor het doel stoppen en antwoorden met een ontwijking in plaats van een blok. Niemand probeert iemand pijn te doen, en niemand doet ook maar alsof: het is een gesprek gevoerd met het lichaam, en het kan in een oogwenk ernstig worden. Die kring is de roda, en die is de hele kunst: zonder de muziek, het zingen en de ring van mensen is het geen capoeira, maar alleen beweging.

De geschiedenis erachter is Bahiaans. Tot slaaf gemaakte Afrikanen op de suikerplantages van de Recôncavo ontwikkelden een vechtvorm die in het volle zicht kon worden geoefend, vermomd als spel en gedragen door muziek. Het overleefde de afschaffing als illegale praktijk — capoeira werd in Brazilië in 1890 daadwerkelijk strafbaar gesteld — voordat het in de jaren dertig werd gerehabiliteerd en uiteindelijk als nationale kunst werd opgeëist. Die boog begrijpen verandert wat je in de roda ziet; onze gids over Afro-Braziliaanse geschiedenis vertelt het grotere verhaal van de cultuur waaruit het komt.

Angola en Regional — de twee stijlen die je ziet

Bijna alle capoeira stamt af van twee Bahiaanse lijnen, allebei onderwezen in Salvador:

• Capoeira Angola — de oudere, tragere, dichter bij de grond blijvende stijl, vol list, theater en sluwheid, verbonden met Mestre Pastinha, die zijn leven lang bepleitte dat de oude vorm bewaard moest blijven in plaats van gemoderniseerd. Let op spelers die bijna om elkaar heen kruipen en spelen met ritme en provocatie.
• Capoeira Regional — in de jaren dertig gecreëerd door Mestre Bimba, die een gestructureerde lesmethode, sequenties en worpen toevoegde en de autoriteiten ervan overtuigde dat capoeira legitieme lichaamscultuur was en geen criminaliteit. Sneller, rechter, atletischer.

De meeste moderne academies onderwijzen iets tussen beide in, vaak contemporânea genoemd. Als bezoeker hoef je geen kant te kiezen — maar weten waar je naar kijkt maakt een roda veel interessanter.

De muziek is geen achtergrond

De instrumenten sturen het spel. De berimbau — een boog met één snaar en een kalebas als klankkast — leidt: zijn ritme, de toque, vertelt de spelers of dit spel traag en sluw wordt of snel en open, en kan een roda pardoes stilzetten. Eromheen zitten de trom atabaque, de tamboerijn pandeiro, de bel agogô en de schraper reco-reco, plus iedereen die zingt — een voorzanger met de kring die in koor antwoordt. De liederen dragen geschiedenis, grappen, waarschuwingen en commentaar op het spel dat zich voor hen afspeelt. Als je één ding meeneemt uit een roda, laat het dit zijn: de muzikanten begeleiden het gevecht niet. Ze regisseren het.

Waar je capoeira ziet in Salvador

Je hoeft er niet naar te jagen, maar er is een echt verschil tussen wat je bij toeval vindt en wat het waard is te plannen:

• Terreiro de Jesus en de pleinen van het Pelourinho — de makkelijkste plek om op de meeste dagen op een roda te stuiten, vooral in de middag. Levendig, toeristisch en wachtend op een bijdrage.
• Naast de Mercado Modelo — hetzelfde, beneden in de benedenstad, vaak met acrobatiek die recht op bezoekers is gericht.
• Forte de Santo Antônio Além do Carmo — het oude fort boven het Pelourinho, dat al jaren verschillende capoeira-academies huisvest. Daar ga je heen voor het echte werk: lessen, training en roda's die van de gemeenschap zijn en niet van de toeristenhandel. Vraag bij de poort naar openingstijden en open roda's.
• Academies door de stad — veel houden een wekelijkse open roda die respectvolle toeschouwers verwelkomt. Elke academie vertelt je welke avond, als je het vraagt.
• Festivals en batizados — de jaarlijkse koordceremonies, grote, uitbundige evenementen met bezoekende mestres. De moeite van het navragen waard als je data uitkomen.

Straatroda's en de geldkwestie

Wees nuchter over de straatoptredens op de toeristische pleinen, want bezoekers voelen zich er vaak door overvallen. Het is geen oplichterij en het is niet gratis. Groepen treden op openbare plekken op juist opdat wie kijkt betaalt, en een roda fotograferen, even meedoen of een berimbau in je handen gedrukt krijgen geldt als het aanvaarden van de transactie. Dat is volstrekt eerlijk — dit zijn werkende artiesten, vaak zeer bekwame. Handel het alleen netjes af: beslis voor je de camera heft, neem kleine biljetten mee, geef iets redelijks aan degene die ophaalt, en wil je liever niet, fotografeer dan simpelweg niet en loop door. Dezelfde regel geldt voor de gekostumeerde baiana's die in het Pelourinho voor foto's poseren. Onze veiligheidsgids voor Salvador behandelt de bredere etiquette van dit soort vriendelijke maar commerciële benaderingen.

Een les nemen — hoe het echt is

Dit is het deel dat de meeste bezoekers zichzelf uit het hoofd praten en vervolgens betreuren. Een capoeiraless voor beginners in Salvador vraagt geen conditie, geen lenigheid en geen ervaring. Je besteedt een uur aan het leren van de ginga — de wiegende basispas waar al het andere uit groeit — een paar eenvoudige trappen en ontwijkingen, en waarschijnlijk een beurt met de berimbau. Het is speels in plaats van afmattend; niemand dwingt je tot een echt spel. Draag een wijde broek of legging waarin je kunt bewegen, een T-shirt en blote voeten of dunne schoenen, en neem water mee. Een uur kost heel weinig en geeft je wat foto's niet kunnen: hoe het ritme voelt van binnen de kring.

Wil je liever leren van iemand die wij kennen en vertrouwen, dan regelen we een privé-beginnersles via onze capoeiralesbeleving — met lokale instructeurs, in jouw tempo en makkelijk in te passen in een kort verblijf.

Het inpassen in je reis

Gun capoeira twee ontmoetingen in plaats van één. Bekijk vroeg een straatroda in het Pelourinho — het kost een paar real en duurt tien minuten, en het scherpt je oog. Neem daarna, als je weet waar je naar kijkt, later in de week een les of zoek de roda van een echte academie op. Die volgorde doet ertoe: de tweede ervaring is veel rijker omdat de eerste er was. Beide passen moeiteloos rond alles wat op onze lijst wat te doen in Salvador staat, en beide gebeuren op loopafstand van het historische centrum.

Capoeira is de helderste enkele uitdrukking van wat Salvador anders maakt dan waar ook in Brazilië — verzet dat kunst werd, geschiedenis die levend blijft in het lichaam, en een spel dat alleen bestaat omdat een kring mensen komt opdagen om het tot leven te zingen. Verblijf in de Cidade Alta en je hoort op de meeste dagen een berimbau vanuit je raam. Onze vier boutiquesuites liggen op een paar minuten lopen van het Terreiro de Jesus en van het Forte de Santo Antônio — dat wil zeggen: van allebei de soorten roda.