Igreja de Nosso Senhor do Bonfim Salvador Corredor Lateral Esquerdo Azulejos 2021-7125.jpg

Gids 56 / 64 · Salvador · 11 min · 1.400 woorden

De Bonfim-kerk & haar Lintjes de heilige heuvel en de wensenlintjes

Gids voor de Igreja do Senhor do Bonfim in Salvador: de heilige heuvel, het ritueel van de fitas do Bonfim, de Zaal der Wonderen, het syncretisme met Oxalá en er komen.

Alle gidsen bekijken Een suite boeken

Door Via Avantgarde

Het belangrijkste in 30 seconden

Deze gids behandelt de Igreja do Senhor do Bonfim, de witte 18e-eeuwse basiliek op de Heilige Heuvel die de meest geliefde kerk van Bahia is — en het thuis van de kleurige fitas do Bonfim, de wensenlintjes die je overal in Salvador aan polsen en hekken geknoopt ziet. Hier lees je wat het lintjesritueel echt is en hoe je het goed doet, de buitengewone Zaal der Wonderen binnen, het dubbele geloof — katholiek en candomblé — dat onder één dak klopt, wanneer de grote Lavagem plaatsvindt en hoe je vanuit het historische centrum het schiereiland Itapagipe bereikt. Het ligt zo'n acht kilometer van het Pelourinho, is de korte rit waard, en is gratis.

Waar het ligt: de Colina Sagrada

De Basílica do Senhor do Bonfim staat op een lage heuvel, de Colina Sagrada, de Heilige Heuvel, op het schiereiland Itapagipe in Salvadors Cidade Baixa — ruwweg acht kilometer ten noorden van het Pelourinho en de historische bovenstad. Het is te ver om te lopen en een taxi of rideshare waard, vijftien tot vijfentwintig minuten afhankelijk van het verkeer; onze gids over je verplaatsen in Salvador zet de opties op een rij. De beloning van de rit is een serene wit-blauwe kerk met een breed voorplein, omlijst door de twee dingen die haar onmiskenbaar maken: honderdduizenden kleurige lintjes geknoopt aan elk hek, en het uitzicht terug over de baai. Dit is geen museumstop; het is een levende devotieplek, het spirituele hart van de stad, en zo voelt het.

De kerk zelf

De devotie begon hier op zee. Een Portugese kapitein, dankbaar dat hij een storm overleefde, bracht een beeld van de Senhor do Bonfim — de gekruisigde Christus, die van het goede einde — mee uit Setúbal in Portugal, en het beeld werd in 1745 op deze heuvel geplaatst. De basiliek eromheen werd in 1754 voltooid, een sierlijke koloniale kerk waarvan het rococo-interieur en het beschilderde plafond een trage blik omhoog belonen. In bijna drie eeuwen is het de kerk geworden waar de baianos zich toe wenden voor bescherming en dank, meer dan welke grote kathedraal in het centrum ook. Om te begrijpen waar zij staat tussen de andere grote kerken van de stad — de vergulde São Francisco, de door tot slaaf gemaakte Afrikanen gebouwde Rosário dos Pretos — lees je onze gids over de kerken van Salvador.

De fitas do Bonfim — het echte ritueel

Het kleurige lintje is het beroemdste souvenir van Bahia, en bijna iedereen doet het verkeerd. De fita do Bonfim is een maat: de lengte, ongeveer zevenenveertig centimeter, is de exacte lengte van de rechterarm van het Christusbeeld van de kerk, en de traditie van het "gemeten lint" gaat terug tot rond 1809. Om het goed te doen, laat je iemand het lint met drie knopen om je pols binden, en doe je bij elke knoop een wens. Daarna laat je het zitten. Je knipt het niet af — afknippen, zegt men, knipt de wensen mee weg. Je draagt het door zee- en douchebaden en weken heen tot het rafelt en vanzelf afvalt, en als het eindelijk breekt, zegt de traditie dat je drie wensen uitkomen. Daarom zie je locals met een pols vol maandenoude, verbleekte lintjes: elk is een wens die nog loopt. Koop er hier een paar, of op de Mercado Modelo, en knoop er een om voor je de heuvel verlaat.

Goed om te weten — De lintjes kosten bijna niets — een real of twee, en vaak knopen de verkopers ervoor er een om voor een kleine fooi. Neem een handvol mee naar huis als cadeau; het is het beste goedkope souvenir van de stad en het draagt een echt verhaal. De enige regel die telt: drie knopen, drie wensen, en nooit een schaar. Laat het vanzelf afvallen.

Twee geloven onder één dak

Wat het Bonfim buitengewoon maakt, is dat er twee religies tegelijk aanbidden. In het syncretisme dat Salvador uitvond om te overleven, is de katholieke Senhor do Bonfim ook Oxalá, de oudste en grootste van de orixás van de candomblé, de vader van het pantheon, wiens kleur wit is en wiens dag de vrijdag is. Daarom dragen Bahianen op vrijdag wit, en daarom vermengt de menigte op de heuvel rozenkrans en candomblé zonder tegenspraak. Het is het duidelijkste enkele voorbeeld van het dubbele geloof dat door de hele stad loopt, volledig verteld in onze gids over candomblé voor bezoekers en in zijn geschiedenis geplaatst in onze gids over het Afro-Braziliaanse erfgoed.

De Zaal der Wonderen

Aan één kant van de kerk ligt de Sala dos Milagres, de Zaal der Wonderen, en die is onvergetelijk. Al generaties laten mensen die van een ziekte genazen of aan een ongeluk ontsnapten een dankoffer achter — en omdat de dank specifiek is, zijn de offers dat ook: was- en houten replica's van genezen benen, armen, harten en hoofden hangen bij honderden aan het plafond, naast foto's, krukken, voetbalshirts en handgeschreven briefjes. Het is deels volkskunst, deels collectief gebed, en het vertelt meer over het geloof in Bahia dan welk bordje ook. De toegang is gratis, net als de kerk; besteed een paar minuten aan het lezen van de zaal in plaats van er haastig doorheen te lopen.

De Lavagem do Bonfim

Eén keer per jaar is de heuvel het toneel van een van Brazilië's grote volksfeesten. Op de tweede donderdag van januari brengt de Lavagem do Bonfim een stoet acht kilometer van de benedenstad naar de kerk, aangevoerd door honderden baianas in het wit die de kerktrappen wassen met geurwater en bloemen, in een ritueel dat openlijk tegelijk katholiek en candomblé is. Het trekt meer dan een miljoen mensen en doet in de kalender van de stad alleen onder voor het carnaval. Valt je reis in januari, mis het dan niet — en lees eerst onze aparte gids over de Lavagem do Bonfim, want de timing, de route en de etiquette belonen wat voorbereiding.

Goed om te weten — De basiliek is dagelijks open, ruwweg van de vroege ochtend tot rond 18u, sommige dagen met een middagpauze; dinsdag is de traditionele devotiedag en de drukste. Kleed je ingetogen om binnen te gaan — bedekte schouders en knieën. Combineer het bezoek met het nabije uitzichtpunt Ponta de Humaitá en de oude ijssalons van Ribeira net verderop, en het schiereiland wordt een voldane halve ochtend in plaats van één stop.

De rit waard — en makkelijk vanuit het centrum

Het Bonfim is een van de weinige bezienswaardigheden van Salvador die tegelijk echte lokale devotie én een makkelijk, lonend bezoek voor een vreemde is — je kunt op hetzelfde voorplein staan als een dankende familie en weggaan met een lintje om je pols en een echt begrip van hoe de stad gelooft. Vanuit het historische centrum is het een korte rit heen en terug, nog een reden om boven te verblijven in plaats van bij de stranden. Onze vier suites liggen in de Cidade Alta, op minuten van het Pelourinho en de Elevador Lacerda, zodat een ochtend bij het Bonfim en een middag in de oude stad makkelijk in één dag passen. Werp een blik op onze vier suites als je de reis plant.

em português

O essencial em 30 segundos

Este guia cobre a Igreja do Senhor do Bonfim, a basílica branca do século XVIII na Colina Sagrada que é a igreja mais amada da Bahia — e a casa das coloridas fitas do Bonfim, as fitinhas de desejo que você vê amarradas em pulsos e grades por toda Salvador. Aqui vai o que é de fato o ritual da fita e como fazê-lo direito, a extraordinária Sala dos Milagres lá dentro, a fé dupla — católica e do candomblé — que bate sob este mesmo teto, quando acontece a grande Lavagem e como chegar à península de Itapagipe a partir do centro histórico. Fica a uns oito quilômetros do Pelourinho, vale a curta viagem, e é de graça.

Onde fica: a Colina Sagrada

A Basílica do Senhor do Bonfim está sobre uma pequena colina, a Colina Sagrada, lá na península de Itapagipe, na Cidade Baixa de Salvador — cerca de oito quilômetros ao norte do Pelourinho e da cidade alta histórica. É longe demais para ir a pé e vale um táxi ou aplicativo, de quinze a vinte e cinco minutos conforme o trânsito; o nosso guia de como circular por Salvador mostra as opções. A recompensa da viagem é uma serena igreja branca e azul com um largo adro, emoldurada pelas duas coisas que a tornam inconfundível: centenas de milhares de fitas coloridas atadas a cada grade, e a vista de volta para a baía. Não é uma parada de museu; é um lugar de devoção vivo, o coração espiritual da cidade, e se sente como tal.

A igreja em si

A devoção aqui começou no mar. Um capitão português, grato por sobreviver a uma tempestade, trouxe uma imagem do Senhor do Bonfim — o Cristo crucificado, o do bom fim — de Setúbal, em Portugal, e a imagem foi instalada nesta colina em 1745. A basílica ao redor foi concluída em 1754, uma graciosa igreja colonial cujo interior rococó e teto pintado recompensam um olhar demorado para cima. Em quase três séculos, tornou-se a igreja a que os baianos recorrem para pedir proteção e agradecer, mais que qualquer grande catedral do centro. Para entender onde ela se situa entre as outras grandes igrejas da cidade — a dourada São Francisco, a do Rosário dos Pretos erguida por africanos escravizados — leia o nosso guia das igrejas de Salvador.

As fitas do Bonfim — o ritual de verdade

A fita colorida é a lembrança mais famosa da Bahia, e quase todo mundo faz errado. A fita do Bonfim é uma medida: o seu comprimento, cerca de quarenta e sete centímetros, é o comprimento exato do braço direito da imagem do Cristo da igreja, e a tradição da "fita medida" remonta a mais ou menos 1809. Para fazer direito, peça a alguém que amarre a fita no seu pulso com três nós e faça um pedido a cada nó. Depois é só deixar. Você não corta — cortar, dizem, corta junto os pedidos. Você usa a fita em banhos de mar e de chuveiro e por semanas até que ela se desgaste e caia sozinha, e quando enfim arrebenta, a tradição diz que os três pedidos se realizam. É por isso que você vê gente da terra com o pulso cheio de fitas desbotadas de meses: cada uma é um desejo ainda em curso. Pegue algumas aqui, ou no Mercado Modelo, e amarre uma antes de deixar a colina.

Bom saber — As fitas custam quase nada — um ou dois reais, e muitas vezes os vendedores lá fora amarram uma por uma gorjetinha. Leve um punhado para casa de presente; são a melhor lembrança barata da cidade e carregam uma história de verdade. A única regra que importa: três nós, três desejos, e nunca tesoura. Deixe cair sozinha.

Duas fés sob um só teto

O que torna o Bonfim extraordinário é que duas religiões cultuam aqui ao mesmo tempo. No sincretismo que Salvador inventou para sobreviver, o católico Senhor do Bonfim é também Oxalá, o mais velho e maior dos orixás do candomblé, o pai do panteão, cuja cor é o branco e cujo dia é a sexta-feira. É por isso que os baianos vestem branco às sextas, e por que a multidão na colina mistura terço e candomblé sem contradição. É o exemplo mais claro da fé dupla que atravessa a cidade inteira, contada por completo no nosso guia do candomblé para visitantes e situada na sua história no nosso guia da herança afro-brasileira.

A Sala dos Milagres

Num dos lados da igreja está a Sala dos Milagres, e é inesquecível. Por gerações, gente curada de uma doença ou salva de um acidente deixou uma oferenda de agradecimento — e, como o agradecimento é específico, as oferendas também são: réplicas de cera e madeira de pernas, braços, corações e cabeças curados pendem do teto às centenas, ao lado de fotografias, muletas, camisas de futebol e bilhetes escritos à mão. É em parte arte popular, em parte oração coletiva, e conta sobre a fé na Bahia mais do que qualquer placa poderia. A entrada é gratuita, como a da igreja; dedique alguns minutos a ler a sala em vez de atravessá-la depressa.

A Lavagem do Bonfim

Uma vez por ano a colina recebe uma das grandes festas populares do Brasil. Na segunda quinta-feira de janeiro, a Lavagem do Bonfim leva um cortejo por oito quilômetros da Cidade Baixa até a igreja, à frente centenas de baianas de branco que lavam as escadarias com água de cheiro e flores num ritual abertamente católico e de candomblé ao mesmo tempo. Reúne mais de um milhão de pessoas e só perde para o Carnaval no calendário da cidade. Se a sua viagem cair em janeiro, não perca — e leia antes o nosso guia da Lavagem do Bonfim, porque a data, o trajeto e a etiqueta recompensam um pouco de preparo.

Bom saber — A basílica abre todos os dias, mais ou menos do começo da manhã até por volta das 18h, com uma pausa ao meio-dia em alguns dias; a terça é o dia tradicional de devoção e o mais cheio. Vista-se com recato para entrar — ombros e joelhos cobertos. Junte a visita ao mirante da Ponta de Humaitá ali perto e às antigas sorveterias da Ribeira logo adiante, e a península vira uma meia manhã satisfatória em vez de uma parada só.

Vale a viagem — e é fácil a partir do centro

O Bonfim é um dos poucos pontos de Salvador que é ao mesmo tempo devoção local genuína e visita fácil e gratificante para quem vem de fora — você pode ficar no mesmo adro que uma família agradecendo e sair com uma fita no pulso e um entendimento real de como a cidade crê. Do centro histórico é uma corrida curta de ida e volta, o que é mais um motivo para se hospedar lá em cima e não lá pelas praias. As nossas quatro suítes ficam na Cidade Alta, a minutos do Pelourinho e do Elevador Lacerda, então uma manhã no Bonfim e uma tarde na cidade velha cabem num único dia tranquilo. Dê uma olhada nas nossas quatro suítes ao planejar a viagem.

Galerij